Bu derste, Prof. Dr. Kemal BUHARALIOĞLU bir kompleman proteini olan C5’i hedef alarak inflamasyon ve hücre lizisini durduran ekulizumab’ın moleküler etki mekanizmasını açıklıyor. Ekulizumab bir monoklonal antikor (biyolojik ilaç) olduğu için toplum eczacılığı pratiğini etkileyebilecek noktalarda temel bilgiler de veriyor. Soliris® ve biyobenzeri Elizaria®’nın NS0 ve CHO hücre hatlarında üretiminden kaynaklanan glikozilasyon farklılıklarına, biyolojik ilaçların moleküler karmaşıklığı ve tam kopyalarının yapılamayışı nedeniyle “biyobenzer” kavramının neden jeneriklerden ayrıldığına; ayrıca FDA’nın biyolojik ürün adlandırma düzenlemesinin ilaç isimlerine eklenen dört harfli soneklerle farmakovijilans ve advers olay takibinde nasıl kolaylık sağladığına dair bilgileri adım adım ele alıyor.
1. Tanım: Ekulizumab, kompleman sistemi C5 bileşenini hedefleyen insanlaştırılmış bir monoklonal antikordur. 2007’de FDA onayı alarak piyasaya çıkmıştır.
2. Endikasyonları: İlk endikasyonları paroksismal noktürnal hemoglobinüri (PNH) ve atipik hemolitik üremik sendrom (aHUS) olan ekulizumab; zamanla nöromiyelitis optika spektrum bozukluğu (NMOSD) ve jeneralize miyastenia gravis (jMG) için de onay almıştır.
3. Ekulizumab ve Ravulizumab Karşılaştırması: Ravulizumab, ekulizumab’ın uzun etkili versiyonudur. 2017 sonrası onay aldığı için dört harfli bir soneke (-cwvz) sahiptir. Ekulizumab 2007’de onaylandığı için böyle bir sonek taşımaz.
4. Üretimde Kullanılan Hücre Hatları: Ekulizumab (Soliris), NS0 (fare miyelom) hücre hattında; biyobenzeri Elizaria ise Çin Hamster Ovar (CHO) hücre hattında üretilmektedir.
5. Biyobenzerlik Kavramı: Biyobenzerler, orijinal biyolojik ilaçlara yüksek düzeyde benzer, ancak tam olarak aynı olmayan ürünlerdir. Jenerik ilaçlardan farklıdırlar, çünkü üretimleri canlı hücre sisteminde gerçekleşir. Eczacılar, biyobenzerler ile orijinal biyolojik ürünlerin değiştirilebilirliği konusunda klinik farmakoloji, biyoanalitik testler, immünojenisite gibi kavramların farkında olmalıdır. Bu farkların hastaya etkisi bağlamında etik bilgilendirme yükümlülükleri bulunmaktadır.
6. Moleküler Yapısının “İnsanlaştırılması”: Ekulizumab, IgG2/IgG4 yapısında bir antikordur. İnsanlaştırılmıştır, yani fare antikorunun özgül bölgeleri, insan antikor iskeletine yerleştirilmiştir. Bu sayede ekulizumab’ın immün sistemi uyararak oluşturabileceği advers etki riski azaltılmıştır.
7. Etki Mekanizması: Ekulizumab, C5 proteinine bağlanarak onun C5a ve C5b’ye parçalanmasını engeller. Böylece membran atak kompleksi (MAC) oluşmaz ve hücre lizisi ile inflamasyon önlenmiş olur. C5 genetik polimorfizminde ise tedaviye yanıtsızlık gelişebilir.
8. Klinik Etkiler: C5 inhibisyonu sayesinde hastalarda hemoliz, doku hasarı ve inflamasyon azaltılır. Böylece, endike olduğu hastalıklarda (PNH, aHUS, NMOSD, jMG) klinik semptomlar geriler, organ hasarı önlenir, yaşam kalitesi artar.
9. İzlemi ve Farmakovijilans: Ekulizumab ve biyobenzerleri ek izlemeye tabi ilaçlardır. Aynı isimle anıldıkları için advers etki bildirimi yapılırken hem etken madde adı hem ticari isim net olarak belirtilmelidir. Eksik bilgi ile yapılan bildirimler yanlış analizlere ve etkinlik/güvenlik verilerinin bulanıklaşmasına neden olabilir.
10. Eczacılar Açısından Önemi: Eczacılar; ekulizumab gibi biyolojik ilaçların ürün isimlerini ve spontan bildirimde istenen diğer bilgileri doğru kaydetmek, ek izlemeye tabi ilaçları tanımak, çalışanlarına ve diğer sağlık meslek profesyonellerine farmakovijilans farkındalığı oluşturmak ve hastaya özel danışmanlık sunmak açısından kritik bir konumdadır. Doğru bildirim ve bilgilendirme, tedavi güvenliği ve hastaların sağlığı kadar geri ödeme sistemlerinin sürdürülebilirliğini doğrudan etkiler.
